خلاصه ای از چگونگی ساخت معرق

ماده اولیه و موارد نیاز معرق سازان چوب است که معمولا" انواع مختلف آن از داخل کشور تامین می شود و به ندرت چوبهای خارجی مانند بغم ، فوفل ، آبنوس که موطن آن کشور هندوستان می باشد استفاده به عمل آید ، علت این امر آب و هوای معتدل و وجود جنگل های متعدد در ایران و تنوع چوب های آن می باشد .

شیوه کار معرق سازان بدین شکل است که ابتدا طرح مورد نظرشان را که معمولا" اقتباسی از خطوط اسلیمی و ختایی یا مینیاتورهای ایرانی و دیگر طرح های اصیل و سنتی ایرانی و اسلامی و یا طرح های مدرن است (( رئال ، سورئال ، کوبیسم و ... )) بر روی کاغذ نازک ( کالک ) ترسیم یا تصویر برداری ( کپی ) می کنند و سپس آن را با چسب چوب بر روی یک قطعه تخته سه لایی می چسباند پس از آنکه طرح کاملا" صاف و بدون چروک بر روی صفحه چسبیده شد به وسیله کمان اره از راه خطوط بریده و به چند قطعه تقسیم می کنند سپس آن را به وسیله میخ های ریز 2/1 بر روی صفحه اصلی تابلو ( زیر کار ) محکم می کنیم صفحه اصلی کار که اصطلاحا" زیر کار نامیده می شود از تخته چند لایی با قطر حداقل 5 میلیمتر تا حداکثر 16 میلیمتر است که اطراف آن به وسیله زهوار قید یا کلاف که معمولا" ابزار خورده است اطراف زهواره را به وسیله دستگاه فرز و تیغچه های مختلف با نقش دلخواه شیار می دهند به جهت استحکام و نیز زیبایی تابلو محصور می شود .

صفحه تخته سه لایی را که طرح معرق بر روی آن چسبانده شده است اصطلاحا" زمینه می گویند و طرح بریده شده را قالب ، شابون یا مدل می نامند .

معرق کار سپس رنگ های مورد استفاده در طرح را مشخص می کند ( رنگ بندی ) و از میان چوب های خود رنگ موجود چوب مورد نطر را انتخاب کرده پس از بریدن کلیه خطوط طرح هنگامی که زمینه کار به صورت تابلویی (( جای نقش ها در آن خالی است )) در آمد برای تکمیل کار مدل را ( طرح ) به وسیله چسب چوب یا چسب دورو بر روی چوبی که نسبت به رنگ انتخاب شده که باید در تابلو داشته باشد چسبانده و مجددا" به اندازه قد و قواره مدل یا شابلون یک بار دیگر بریده می شود و چوب بریده را که معرق می نامند به جای قالب قرار می دهند .

برای چسباندن معرق بر روی متن (زیر کار) باید چسب چوب به صوت نقطه ای بر زیر آن مالیده شود . شایان ذکر است در کار برش معرق اصیل که مورد نظر ما است ، فراد راست دست بایستی از سمت چپ قالب برش دهند و کسانی که چپ دست هستند باید از سمت راست مدل برش بدهند به واسطه اینکه در حین بریدن هنرجو باید تیغ اره و حرکت آن قالب را ببیند و اگر در جهت چپ به چپ و راست به راست حرکت کند دید معرق کار و برش معرق میسر نخواهد شد .

شایان ذکر است که معرق کاری دو اصل ریشه و زیربنای کار می باشد :

1-    عمود بریدن

2-    صاف و بدون لرزش و روی خطوط برش دادن

گاهی برای تنوع بخشیدن به کار و زیباسازی آن از قطعات عاج ، استخوان ، صدف ، فلز و خاتم کمک می گیرند . در یک تابلو معرق اصیل رنگ ها تماما" باید طبیعی باشد و به هیچ وجه نباید از مواد رنگی اعم از گیاهی یا شیمیایی استفاده به عمل آید ، آخرین مرحله ساخت یک اثر معرق پلی استر کاری زیر و روی کار باشد که طی آن چندین مرحله از رنگ زیر تا رنگ رو و عمل سایش و در نهایت پرداخت ((پولیش )) شده و در معرض دید قرار می گیرد .

از معرق علاوه بر ساخت تابلوهای دیوار کوب ، برای تزئین روی میز ، پشتی صندلی رحل جعبه قرآن ، پاراون ، جعبه های قاشق و چنگال ، شکلات خوری ، سرویسهای چوبی ، منبر ، درب های مقابر ائمه اطهار و مساجد نیز استفاده شده و می شود . این هنر ارزنده هم اینک بیشتر در پایتخت کشورمان رواج دارد و دستاندر کاران آن با بهره گیری از تجریبات گذشتگان و مهارت های شخصی محصولات بسیار متنوعی با قابلیت های بالای هنری و مصرفی تولید می کنند .